Każda smarownica składa się ze zbiornika na smar oraz pompy tłoczącej smar pod stosunkowo wysokim ciśnieniem. Pompa tłocząca smarownicy ręcznej uruchamiana jest przez naciskanie ręką na dźwignię lub przez obracanie uchwytu. Ciśnienie wtłaczania smaru do smarowniczki wynosi zwykle 100. . .300 kG/cm2. Typowa smarownica ręczna składa się z cylindrycznego korpusu z pokrywą, przez którą przechodzi tloczysko. Na jednym końcu tłoczyska osadzony jest tłok zaopatrzony w skórzane uszczelnienie, a na drugim rękojeść z korkiem zakrywającym wlot smaru doprowadzanego do smarownicy. W przedniej części smarownicy znajduje sie nasadka z przeponą. W nasadce umieszczona jest końcówka z ruchomym cylinderkiem i dopasowanym do niego tłoczkiem, który opiera się o przeponę. Na przeponę naciska jednocześnie sprężyna utrzymująca cylinderek w położeniu skrajnym. Cylinderek ma końcowkę z zaworkiem zwrotnym chroniącym przed wydostawaniem się smaru, Podczas smarowania, wskutek ciśnienia wywieranego przez tłoczek, smar przez otwór w przeponie i otwór w cylinderku ulega wytłaczaniu, początkowo do cylinderka. Pod wzmagającym sie naciskiem tłoczka cylinderek wsuwa się w nasadkę, a tłoczek oparty na przeponie wyciska smar, który odsuwa kulkę zaworka i przedostaje się do wnętrza smarowniczki. Smarownica dźwigniowa działa podobnie, lecz z ta różnicą, że nie trzeba naciskać na duży tłok umieszczony w korpusie, a wystarcza jedynie podnosić i opuszczać tłoczek, który zasysa smar z korpusu, a następnie wytłacza przez zawór kulkowy do wnętrza smarowniczki. Podczas pierwszego nakładania smaru wskazane jest nalanie do korpusu smarownicy kilku crn3 oleju silnikowego lub smaru zmieszanego z olejem na półpłynna pastę. Napełniając smarownicę smarem należy unikać pozostawiania miejsc pustych, ponieważ. utrudnia to jej działanie. Do smarownicy, zwłaszcza dźwigniowej, nie należy nakładać smaru do pełna, ponieważ trzeba pozostawić wolną przestrzeń na tłok. Po napełnieniu smarownicy i nakręceniu korka lub pokrywy trzeba odpowietrzyć przewód tłoczny przez kilkakrotne naciśnięcie tłoczyska lub dźwigni, aż do wyciśnięcia smaru z końcówki. Czynność tę trzeba powtarzać do chwili, w której przestają się już wydobywać razem ze smarem pęcherzyki powietrza. Przed smarowaniem należy oczyścić smarowniczke i sprawdzić czy zaworek zamyka sie prawidłowo. Smarowniczka ma kulkowy zaworek zwrotny dociskany sprężynką do gniazda, co- zapobiega przedostawaniu sie zanieczyszczeń do jej wnętrza oraz wyciekaniu smaru. Oliwiarka służy do uzupełniania ubytków ciekłego środka smarującego, np. oleju przekładniowego lub silnikowego w smarowniczkach zawierających olej. Najprostsza oliwiarka składa się ze zbiornika z ruchomą tylną ścianką, którą odkształca się palcem przez wciskanie, a następnie zwalnia. [patrz też: wzorcowanie termometrow, Mimośród, acetazolamid ]